Author: mekdem

የኢትዮጵያ ሲቪል ሰርቪስ ዩኒቨርስቲ
የስነ ምግባር መከታተያ ስራ አስፈፃ ሚ
በግዥ አፈፃፀም
ሂደት የሙስና አዝማሚያ ጠቋሚ ሁኔታዎች
የመንግስት ግዥ አላማ
የመንግስት ግዥ ዋነኛ አላማ ገንዘብ ሊያስገኝ የሚችለዉን ከፍተኛ ጥቅም ማስገኘት (value for money) ነዉ።
በሚከተሉት ሁኔታዎችም ይገለፃል።
ትክክለኛ ጥራት (Right Quality)
ትክክለኛ መጠን (Right Quantity)
ትክክለኛ ዋጋ (Right Price)
ትክክለኛ ቦታ (Right source)
በግዥ አፈፃፀም ሂደት የሙስና አዝማሚያ ጠቋሚ ሁኔታዎች (Red flags of Corruption on Procurement)
በአንድ ተቋም ዉስጥ የሙስና አዝማሚያ ሊኖር እንደሚችል በርካታ ሁኔታዎች ወይም አሰራሮች (indicators of corruption) ይኖራል። እነዚህ ሁኔታዎች የሙስና አዝማሚያ ጠቋሚ ሁኔታዎች ወይም በተለምዶ (Red flags of Corruption) በመባል ይታወቃል።

በግዥ ሂደት ዉስጥ የሚታዩ የሙስና አዝማሚያዎች
የግዥ ሂደት በፍላጎት ላይ ተመስርቶ ግዥን ከማቀድ ጀምሮ የተገዙ ንብረቶች የአገልግሎት ዘመናቸዉ አልቆ አስከ ሚወገዱበት ጊዜ ድረስ ያለዉን ሂደት ያጠቃልላል። በነዚህ የግዥ ሂደቶች
ዉስጥ ሁሉ የሙስና አዝማሚያ ጠቋሚ ሁኔታዎች ሊከሰቱ ይችላሉ።
በፍላጎት ዳሰሳ (እቅድ) ደረጃ ጊዜ
የግዥ እቅድ አለመኖር ወይም ምክክርና ስምምነት ያልተደረሰበት የግዥ እቅድ በሚከሰትበት ጊዜ፣
በመንግስት ፕሮግራሞችና ዉሳኔ አሰጣጥ ላይ ህዝቡ የሚመክርበት አጋጣሚ በማይኖርበት ጊዜ፣
ህብረተሰቡ ቁጥጥርና ክትትል የማይደረግበት፣ ግልጽነት የጎደለዉ አሰራርና ዉሳኔ ሰጪነት በሚታይበት ጊዜ፣

የመንግስት ፕሮግራሞች፣ አሰራርና ዉሳኔ አሰጣጥ በተመለከተ ለህብረተሰቡ የሚደርስ የመረጃ እጥረት በሚኖርበት ጊዜ፣
በጨረታ ሰነድ ዝግጅት እና በጥሪ ሂደት ወቅት
ተጠቃለዉ ቢገዙ ቢገዙ በግልፅ ጨረታ ሊፈጸሙ የሚችሉ
ግዥዎችን ሆን ብሎ በመከፋፈል አነስተኛ ዋጋ ያላቸዉ ግዥዎች በሚፈፀሙበት መንገድ ለመፈፀም መሞከር፣
ደረጃዉን የጠበቀ (በመንግስት የተዘጋጀዉን) የጨረታ ሰነድ ያለመጠቀም ልምድ ሲኖር፣
ጥራት ያላቸዉን ተጫራቾች ለመለየት የሚያስችል ደካማ ስፔሲፊኬሽን በሚዘጋጅበት ጊዜ፣
የመጫረቻ ስፔሲፊኬሽንኖች ጠባብ ሲሆኑ ወይም በልክ ሲሰፋ (apper)
ተጫራቾችን የመጋበዣ ጥሪ ዉስን ወይም በቂ አለመሆን፣
ግልጽ ያልሆኑ ወይም አሻሚ መመዘኛዎች በሚዘጋጁበት ጊዜ፣
በጨረታ ለመወዳደር፣ ለማመልከት (መወዳደሪ ለማዘጋጀት) የሚያስችል ጊዜ አለመኖር፣
ልምድ ያላቻዉን አመልካቾች በትቂት የቴክኒክ ስህተት ዉድቅ የማድረግ ልምድ ሲኖር፣
አግባብ ባለዉ ጊዜ ለሚጠየቁ ማብራሪያዎች (የማብራሪያ ጥያቄ ) ምላሽ ያለመስጠት ልምድ ሲኖር፣

በጨረታ ጊዜ ጥያቄና መልስን ጨምሮ ባግባቡ ቃለ-ጉባኤ ያለመያዝ ልምድ በሚኖርበት ጊዜ፣
በተጫራቾች የሚጠየቁ አስፈላጊ ማብራሪያዎች በጽሁፍ ማብራሪያ የማይሰጥባቸዉ ሲሆኑ ወይም ለሁሉም ተጫራቾች የማይሰራጭ ሲሆን፣
በተጫራቾች የሚጠየቁ አስፈላጊ ማብራሪያዎች በጽሁፍ ማብራሪያ የማይሰጥባቸዉ ሲሆኑ ወይም ለሁሉም ተጫራቾች የማይሰራጭ ሲሆን፣
ጨረታ መቀበያን እና የመክፈቻ ቦታን መቀያዬር ሲኖር፣
የጨረታ ማስገቢያዉ ጊዜ ከተጠናቀቀ በኃላ የጨረታ ሰነዶችን የመረከብ ልምድ ሲኖር፣
ጨረታዎች አግባብነት ያላቸዉ ሰዎች ሳይኖሩ የመክፈት ልምድ ሲኖር፣
ጨረታ በሚከፈትበት ወቅት በጨረታዉ ላይ የተገኙ ሰዎች ፣ ተጫራቾች ስምና ያቀረቡት ዋጋ መጠን በማይመዘገብበት ጊዜ፣
ተጫራቾች የሚያቀርቧቸዉ የጨረታ ሰነዶች የሚቀመጡበት ቦታ ዉስንና ባግባቡ ጥበቃ የማይደረግለት ሲሆን፣
ቅሬታዎችን ባግባቡ ለማስተናገድና መፍትሔ ለመፈለግ የሚየስችል ግልፅ የሆነ አሰራር(procedures) በማይኖርበት ጊዜ የሙስና ጠቋሚ አዝማሚያዎች ጠቋሚዎች ናቸዉ ብሎ መዉሰድ ይቻላል።
አሸናፊዎች ይፋ በሚሆኑበት ጊዜ
ጨረታዉን አወዳድሮ አሸናፊችን ለመምረጥ ምክንያታዊ ያልሆነ መዘግየት ሲከሰት፤
ያለበቂ ምክንያት ጨረታ ዉድቅ በሚሆንበት ጊዜ፤

የጨረታ ሰነድ ከተረከቡ በኋላ የመገምገሚያ መስፈርቶችን የማሻሻል ሁኔታ ሲኖር፤
ተመሳሳይ ተጫራቾች በተመሳሳይ ጨረታ በተደጋጋሚ አሸናፊ በሚሆኑበት ጊዜ፤
አንድ ተጫራች የተለያዬ አድራሻ ባሉት ተመሳሳይ ድርጅት ሲወዳደር፤
ዝርዝር የመጫረቻ ዋጋ (unit price) ተመሳሳይ ሲሆን፤
ከገበያ ዋጋ በጣም የቀነሰ ዋጋ ቀርቦ ሲገኝ(unusual low price)፣
የጨረታ ግምገማ በማይታሰብ ፍጥነት ቶሎ የተጠናቀቀ ከሆነ፣
በጨረታ ግምገማ ሪፖርትና በዉል መካከል የዉል ፈጻሚ ስም የሚለያይ ከሆነ፣
በዉል ላይ የሚገለፀዉ ገንዘብና በጨረታ ግምገማ ሪፖርት ላይ የተገለጸዉ ገንዘብ መጠን የሚለያይ ከሆነ፣
በዉል ዉስጥ የዋጋ ልዩነት እንዴት መፍታት እንደሚቻል በግልጽ የተቀመጠ ነገር ከሌለ

ከጨረታ ተሳታፊዎች የሚቀርብ ቅሬታ በርካታ ሲሆን፤
በድህረ ዉል ጊዜ
የዉሉ ስፔስፊኬሽን ወይም የስራዉ ስፋት አሸናፊዉ ከታወቀ በኋላ የሚቀየር በሚሆንበት ጊዜ፣
የቀረበዉ ማቴርያል ቴክኒካል ስፔስፍኬሽን በጨረታ ሰነዱ ላይ ከተገለጸዉ ጋር አብሮ የማይሄድ ከሆነ፤
የተገዙ እቃዎች ወይም አገልግሎቶች ጥቅም ላይ ካልዋሉ ወይም እንደታሰበዉ በዘላቂነት ተግባር ላይ ካልዋሉ፣
ተገዝተዉ የሚቀረቡ እቃዎችና አገልግሎቶች በተገቢዉ መጠን በማይቀርቡበት ጊዜ፣
እንዲቀርቡ የሚፈለጉ
በሙስና ስጋት ተጋላጭነት ጥናት ባለሙያ የተዘጋጀ